Thủ công mỹ nghệ

“Chủ đầu tư thu hồi mặt bằng để xây dựng công trình, văn bản ghi rõ cho chúng tôi thời hạn đến 10/8 để di chuyển đồ đạc, hàng hoá. Thế nhưng, ngày 5/8, chúng tôi đến cơ quan làm việc bình thường thì hàng hoá, đồ đạc đã bị vứt hết ra ngoài sân…”, ông Nguyễn Xuân Ba (Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ làng nghề TP. Hà Nội) than thở.

Phá trước... thông báo sau?

Trước ngày sáp nhập về Hà Nội, trên địa bàn thành phố Hà Đông (nay là quận Hà Đông) đã có gần 20 dự án đô thị lớn nhỏ được phê duyệt. Dự án xây dựng Tháp thiên niên kỷ Hà Tây (Ha Tay Millennium) cũng là một trong số đó. Toàn bộ dự án được xây dựng trên khu đất 5.996m2 với 29 tầng do Công ty TSQ Việt Nam (100% vốn Việt kiều Ba Lan) làm chủ đầu tư.

Ảnh trái: Ông Nguyễn Xuân Ba (Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Hà Nội) và dãy hàng rào bao quanh công trình, trong đó có trụ sở của Hiệp hội làng nghề.

Ảnh phải: Dự án Khu tòa tháp thiên niên kỷ Hà Tây (Ha Tay Millennium) do Công ty TSQ Việt Nam làm chủ đầu tư (100% vốn của Việt kiều Ba Lan) được xây dựng trên diện tích hơn 5000m2.

Kể từ khi bắt đầu triển khai dự án (11/7/2008) những hộ dân tại khu tập thể Sở Văn hoá Thông tin Hà Tây (cũ) cũng thuộc diện bị thu hồi. Do vướng mắc trong chuyện xử lý, giải toả, những hộ dân này đã làm đơn khiếu kiện gửi các cấp có thẩm quyền khiến dự án Ha Tay Millennium rơi vào tình trạng giậm châm tại chỗ.

Trên diện tích hơn 5000m2 đất phải thu hồi, có trụ sở của Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ làng nghề thành phố Hà Nội (gọi tắt là Hiệp hội Làng nghề Hà Nội). Hiệp hội này có trụ sở tại tầng 2 toà nhà Bảo tàng (số 2 Chu Văn An, quận Hà Đông) cũng được lệnh phải di dời toàn bộ tài sản, vật dụng trưng bày của hiệp hội đến nơi khác để chủ đầu tư tiến hành xây dựng dự án.

Ngày 4/8/2009, Công ty TSQ Việt Nam gửi công văn số 147/CV- TSQ đến Hiệp hội Làng nghề Hà Nội, đề nghị di chuyển sản phẩm trưng bày của hiệp hội.

Công văn này ghi rõ: “Công ty TSQ Việt Nam đề nghị Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ làng nghề Hà Nội di chuyển toàn bộ sản phẩm trưng bày và các tài sản khác của Hiệp hội ra khỏi khu đất dự án Toà tháp thiên niên kỷ Hà Tây trước ngày 10/8/2009”.

Công văn số 147 của TSQ Việt Nam được ban hành ngày 4/8, thông báo thời hạn di chuyển đồ đạc, sản phẩm của Hiệp hội trước 10/8. Nhưng sau khi ban hành văn bản này được 1 ngày, phía công ty đã tiến hành phá dỡ luôn trụ sở của Hiệp hội.

Tuy nhiên, ngày 5/8/2009, ông Nguyễn Xuân Ba (Chủ tịch Hiệp hội) đến trụ sở thì không thấy trụ sở cơ quan đâu nữa. Toàn bộ dãy nhà 3 tầng kiên cố trong đó có văn phòng của Hiệp hội phút chốc trở thành… đống gạch vụn.

Bàng hoàng, ông gọi cho các đồng nghiệp và công an phường Yết Kiêu đến hiện trường để làm việc, lập biên bản. Lúc đó mới thấy toàn bộ sản phẩm trưng bày cũng như đồ đạc, tài sản của Hiệp hội đã được “niêm phong” bằng bạt và bó gọn lại một đống ở cạnh mấy gốc cây.

“Đồ đạc, sản phẩm mỹ nghệ trưng bày cùng với những tủ, kệ đỡ… có giá trị ước tính gần 500 triệu đồng bây giờ còn lại một đống trong công trường. Vì là đồ mỹ nghệ nên việc di chuyển không cẩn thận là hỏng hết. Quan trọng hơn, bây giờ chúng tôi chẳng biết ăn nói thế nào với các thành viên của Hiệp hội, vì đa số sản phẩm đều do các làng nghề đưa về đây trưng bày”, ông Ba ngán ngẩm.

Ông Nguyễn Thế Định (công an phường Yết Kiêu) đã lập biên bản vụ việc. Liền sau đó, Tổ quản lý đô thị của phường Yết Kiêu cũng đến và lập biên bản hiện trường.

Ông Nguyễn Minh Thuỷ (Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội làng nghề) cho biết: “Hiệp hội chúng tôi gồm 1800 làng nghề, trong đó có 280 làng nghề đã được Nhà nước chứng nhận. Việc liên lạc và gặp gỡ đều tại trụ sở này. Họ bảo cho chúng tôi thời hạn đến 10/8 mà sao mới đến 5/8 đã cho người phá dỡ hết? Trong khi chúng tôi chưa kịp tìm kiếm mặt bằng và di dời tài sản thì đã bị đối xử như vậy rồi”.

Đem con bỏ chợ (?)

Khi Hà Tây sáp nhập về Hà Nội, Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ của Hà Nội và Hà Tây cũng hợp nhất thành một và trụ sở được UBND thành phố bố trí ở số 2 Chu Văn An, quận Hà Đông.

Chủ tịch Hiệp hội Nguyễn Xuân Ba phải mang máy móc, thiết bị về...nhà riêng để làm việc. Vì trụ sở hiện tại đã bị phá dỡ trong khi trụ sở mới vẫn đang chờ được cấp. Ảnh: V.H

Năm 2008, sau khi biết tin trụ sở của Hiệp hội sẽ bị thu hồi để phục vụ dự án, Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ làng nghề đã có văn bản trình lên UBND thành phố Hà Nội, đề nghị được cấp trụ sở làm việc mới.

Ngày 24/7/2009, UBND thành phố Hà Nội đã có văn bản chỉ đạo số 7096 chấp thuận việc giải quyết trụ sở làm việc mới cho Hiệp hội. Đồng thời, UBND thành phố yêu cầu Sở Xây dựng hướng dẫn Hiệp hội các thủ tục bàn giao, tiếp nhận mặt bằng theo trình tự hiện hành.

Tuy vậy, trong quá trình chờ đợi được giải quyết và được cấp trụ sở làm việc mới thì Hiệp hội vẫn phải hoạt động trên khu vực cũ. Cho đến ngày bị Công ty TSQ Việt Nam phá dỡ và di chuyển đồ đạc ra...ngoài vườn.

Ngày 7/8, Hiệp hội Làng nghề Hà Nội đã có đơn kiến nghị khẩn cấp gửi đến lãnh đạo Công ty TSQ trình bày về hiện trạng cũng như kiến nghị phía công ty giải quyết và khắc phục hậu quả của vụ việc.

Hiện tại, tất cả mọi hoạt động của Hiệp hội Làng nghề Hà Nội đều gói gọn trong nhà riêng của mỗi người. Nhà của Chủ tịch Hiệp hội, ông Nguyễn Xuân Ba rộng nhất nên được “bố trí” đặt máy photocopy, máy in, và những kệ hàng mỹ nghệ xếp dọc sát các bờ tường.

Mỗi khi có giao dịch, hay các thành viên làng nghề đến làm việc nếu quân số đông thì mời... ra quán hàng, nếu ít người thì... làm việc tại gia luôn cho tiện.

Ngày 17/8, khi PV có mặt tại công trình Ha Tay Millennium, toàn bộ diện tích thi công đều được rào kín, đứng ngoài nhìn vào không thể thấy được gì.

Ông Ba nhìn qua khe hở của bức tường và chỉ cho chúng tôi một núi đồ đạc được phủ bạt. Đấy chính là tài sản và các đồ vật thủ công mỹ nghệ vốn dĩ trước đó đang được để trong phòng trưng bày.

Đồ đạc, sản phẩm trưng bày của Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ làng nghề Hà Nội hiện đang được nằm rải rác trong khuôn viên công trình. Trong đó phần lớn được phủ bạt dưới các gốc cây. Ảnh: V.H

Ông bùi ngùi: “Hàng đống đồ đạc phơi sương phơi nắng như thế thì còn gì nữa, chúng tôi đang cấp tốc thuê mặt bằng để kiếm chỗ cho các vật trưng bày càng sớm càng tốt. Thế nhưng đến giờ vẫn chưa thể kiếm đâu mặt bằng lớn như thế cả. Bỗng chốc, cả Hiệp hội chúng tôi không còn trụ sở để làm việc, trong khi trụ sở mới thì chưa có”.

Còn ông Thủy (Phó Chủ tịch Hiệp hội) cương quyết hơn: “Công ty TSQ Việt Nam làm như thế là hoàn toàn trái với pháp luật. Họ đã thông báo cho chúng tôi bằng văn bản thời hạn đến 10/8 thì phải chờ đúng 10/8 mới được phá dỡ chứ? Đằng này, họ đã thực hiện phá dỡ từ ngày 4-5/8 rồi, Hiệp hội chúng tôi còn đinh ninh sẽ có thêm ít thời gian để di chuyển đồ đạc nhưng bây giờ thì lẫn lộn và thất thoát hết rồi còn đâu”.

Hiệp hội kiến nghị, dù đã được chuẩn bị tinh thần chuyển trụ sở từ trước nhưng trụ sở làm việc mới thì chưa có, vậy tài sản và đồ đạc họ sẽ chuyển đi đâu? Và thời hạn di chuyển đồ đạc đi nơi khác cũng được quy định trong văn bản 147 của TSQ Việt Nam.

Chính vì vậy, việc bị phá dỡ trụ sở trước thời hạn và vứt tài sản của Hiệp hội “ra vườn” như thế khiến các thành viên trong Hiệp hội hết sức bất bình.

Hiện phía Hiệp hội Làng nghề Hà Nội vẫn đang kiến nghị lên các cấp có thẩm quyền xem xét, nhanh chóng cấp trụ sở làm việc mới cho các thành viên.

Hiệp hội này cũng yêu cầu Công ty TSQ Việt Nam phải bồi hoàn lại phần nào sự thất thoát, hư hỏng đối với các tài sản, vật dụng trưng bày hiện đang nằm phủ bạt trong phạm vi xây dựng công trình.

Tập trung vào những sản phẩm, dịch vụ có chất lượng, giá trị kinh tế; nâng tỷ trọng các gian hàng của doanh nghiệp nước ngoài; không cho phép trưng bày những mặt hàng chưa rõ xuất xứ, vệ sinh an toàn... là những biện pháp nhằm giảm tính “chợ” tại Hà Nội Expo năm nay.

Sẽ diễn ra từ ngày 8 – 13/10/2008 tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm VN (Giảng Võ, Hà Nội), Hội chợ Quốc tế Hà Nội 2008 dự kiến thu hút 500 gian hàng với sự tham gia của gần 300 doanh nghiệp Hà Nội thuộc các lĩnh vực: công nghiệp thời trang, nội thất, công nghệ cao, nông sản thực phẩm chế biến và các dịch vụ như: du lịch, tài chính, ngân hàng, đào tạo, y tế, logistic, bất động sản...

Với diện tích khoảng 20.000m2, tăng 40% so với hội chợ năm 2007, Hà Nội Expo năm nay được tổ chức trên 3 khu nhà. Trong đó, tách biệt hẳn giữa khu vực giao dịch (nhà A1, A3) và khu bán hàng (nhà D).

Nhà A1 bao gồm các khu triển lãm, trưng bày với nhiều chủ đề khác nhau. Đặc biệt sẽ có 80 gian hàng trên diện tích 700m2 của các tổ chức, doanh nghiệp thuộc các thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, ASEAN, Ấn Độ, EU.

Nhà A3 giới thiệu các sản phẩm làng nghề, thủ công mỹ nghệ và nội thất của Thủ đô Hà Nội mở rộng với sự tham gia của 40 nghệ nhân và 60 doanh nghiệp.

Nhà D tập trung khoảng 200 gian hàng của hơn 100 doanh nghiệp thương mại, phân phối. Ngoài ra tại đây còn có triển lãm các nông sản sạch, sản vật của các địa phương lân cận; khu trưng bày hàng thật, hàng giả trên diện tích 100m2 của Chi cục Quản lý Thị trường.

Bà Nguyễn Thị Như Mai – Phó GĐ Sở Công Thương Hà Nội, Phó Thường trực Ban Tổ chức nhấn mạnh, thủ công mỹ nghệ và các sản phẩm nông nghiệp sạch, an toàn đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu là hai ngành hàng được chú trọng nhất của Hà Nội Expo năm nay.

Để giảm dần tính “chợ” mà phần lớn là những mặt hàng tiêu dùng có chất lượng trung bình, Ban Tổ chức cho biết đã kiên quyết không cho phép trưng bày các sản phẩm chưa rõ nguồn gốc, xuất xứ, mất mỹ quan và vệ sinh an toàn; khuyến khích sự tham gia của các sản phẩm, dịch vụ chất lượng, giá trị kinh tế cao như dịch vụ phần mềm, giáo dục, tài chính, du lịch, bất động sản...

Hà Nội Expo là hội chợ quốc tế thường niên, đa ngành do UBND Thành phố Hà Nội tổ chức nhân kỷ niệm ngày giải phóng Thủ đô 10/10. Đây cũng là điểm hội tụ để các doanh nghiệp tiêu biểu trong hội nhập và phát triển của Hà Nội được trao tặng Cúp Thăng Long

(VietNamNet) - Người phải đổ mồ hôi nước mắt, gắn bó hàng chục năm làm ra những sản phẩm giá trị thì không được biết đến, nhưng người chuyên đi thu mua, buôn bán các sản phẩm này lại dễ dàng được phong là nghệ nhân chỉ vì họ nhanh nhạy và… giàu hơn!

Thực trạng và những bức xúc của vấn đề này đã được đại diện nhiều cơ sở sản xuất, làng nghề thủ công mỹ nghệ bày tỏ thẳng thắn tại Diễn đàn Làng nghề 2007, một hoạt động thuộc Hội chợ Triển lãm làng nghề VN do Bộ NN&PTNT tổ chức vào trung tuần tháng 11 vừa qua.

Ông Vũ Quốc Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề VN ngay từ đầu diễn đàn đã nhấn mạnh: “Nghệ nhân là vốn quý của dân tộc, là tài sản nhân văn sống, nhưng rất tiếc, nghệ nhân của chúng ta chưa được quan tâm bao nhiêu.”

Ông Tuấn chỉ ra rằng, công tác đào tạo, truyền nghề tại các làng nghề hiện nay phần lớn vẫn là do các nghệ nhân, người có tay nghề cao, nhưng hiện tại chưa có chính sách nào giúp đỡ, chưa có ai đứng ra lo cho họ về mặt đời sống, nhất là những nghệ nhân cao tuổi, để họ tiếp tục sáng tạo, truyền nghề cho lớp sau.

Đại diện một số làng nghề tại đây cho biết, do yêu cầu về sự tài hoa và đòi hỏi nhiều phẩm chất, có khi dạy tới 70 người nhưng họ cũng chỉ chọn được 5 người. Trong khi đó, thu nhập từ làng nghề thấp kém, thanh niên ngày càng tỏ ra không còn thiết tha, mặn mà gì với nghề truyền thống nữa, đây là vấn đề cấp thiết đối với sự phát triển trong tương lai của các làng nghề quy mô nhỏ lúc này.

Tại diễn đàn, bà Huỳnh Thị Sương, chủ một cơ sở điêu khắc mộc tại Huế đã chuyển tải mong muốn tha thiết từ những người thợ của mình đến lãnh đạo Bộ NN&PTNT là được tham gia một buổi thi tay nghề tại chỗ để khẳng định được đâu là những nghệ nhân, bàn tay vàng thực thụ.

Bà Sương khẳng định việc phong tặng nghệ nhân hiện nay chưa sát với thực tế, chưa công bằng. Ở chỗ, vai trò, vị trí của những người lao động tài hoa, gắn bó trực tiếp tạo ra sản phẩm có giá trị, thay vì được tôn vinh thì hiện không được biết đến.

Về vấn đề này, một đại diện của làng gốm Bàu Trúc bức xúc: “Chúng tôi là những người làm ra mà không được công nhận trong khi 1 doanh nghiệp chỉ lấy sản phẩm của chúng tôi, thu gom đem ra triển lãm lại được tôn vinh, phong tặng danh hiệu. Đó là chưa kể trường hợp một người phụ nữ mua gốm của chúng tôi và đăng ký lại, đem đi đấu giá tại Đầm Sen rồi sau đó được cấp giấy nghệ nhân. Làm sao người ta có thể thấy được chúng tôi phải đổ mồ hôi nước mắt như thế nào để làm ra các sản phẩm này.”

Còn anh Phương Quang, đại diện làng nghề mây tre đan xã Phú Vinh, làng nghề đã có 400-500 năm tuổi tại Hà Tây, lại nêu lên thực tế, dù những người làm nghề lâu năm trong làng đều có tay nghề cao nhưng chưa có ai được phong tặng là nghệ nhân. “Chế độ phong tặng nghệ nhân chưa về đến Phú Vinh, do vậy chúng tôi không có thông tin để phấn đấu. Thợ giỏi, tâm huyết với nghề nhưng hầu hết đều nghèo lắm”, anh Vinh tâm sự.

Được biết, đầu năm 2007, Bộ Công thương đã ra quy chế về phong tặng và xét tặng nghệ nhân cấp Nhà nước, gồm 2 loại là: Nghệ nhân ưu tú và Nghệ nhân nhân dân, nhưng cho đến nay, chưa có ai đứng ra theo dõi, chỉ đạo thực hiện nên vẫn chưa phong tặng được cho một nghệ nhân nào.

Trong khi đó, việc phong tặng danh hiệu cho các nghệ nhân do nhiều tổ chức, đoàn thể xã hội tiến hành ồ ạt, không thể kiểm soát được về số cũng như chất lượng đã khiến hoạt động tôn vinh nghệ nhân, những người có tay nghề giỏi trở nên rối loạn.

Ông Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề VN phân tích: Một mặt tổ chức đứng ra bình xét không đúng tầm, tiêu chuẩn đánh giá không chặt chẽ, xét duyệt dễ dàng. Mặt khác, không ít cá nhân, doanh nghiệp muốn nổi tiếng, muốn có tên tuổi chỉ cần bỏ ra từ 20, 30 đến 50 triệu là mua được giải thưởng, đã dẫn đến tình trạng phong tặng tùm lum hiện nay.

Vấn đề những người nghệ nhân tài hoa thì không được tôn vinh, trong khi lại phong tặng cho những người không xứng đáng cùng thực tế “loạn” danh hiệu ở các cấp, các ngành, hiệp hội hiện nay, theo ông Vũ Hy Thiều - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế hợp tác xã, là đã làm đảo lộn sự động viên đối với người nghệ nhân cũng như khiến xã hội không còn tin tưởng vào các hoạt động này nữa.

Thách thức lớn nhất đối với hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam trong quá trình xuất ngoại hiện nay là tình trạng vi phạm bản quyền, thiếu thông tin hỗ trợ thị trường...

Hiện nay, ngành thủ công mỹ nghệ (TCMN) vẫn chưa tìm ra lối thoát cho tình trạng sao chép mẫu mã, tranh chấp bản quyền giữa các doanh nghiệp (DN) dẫn đến hạn chế sự phát triển.

Ông Đinh Mạnh Hùng, Trưởng phòng Trung tâm Hỗ trợ DN nhỏ và vừa, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận xét như vậy.

Theo ông Nguyễn Văn Quang, Phó Giám đốc Sở Công nghiệp Đồng Nai, tình trạng ăn cắp bản quyền, mẫu mã sản phẩm đang diễn ra một cách thô bạo. Điều này đã hạn chế rất lớn sự phát triển của ngành TCMN. Ông dẫn chứng, trong một triển lãm hàng TCMN tổ chức tại Đức mới đây, nhiều khách tham quan phản ánh có đến 3 DN trưng bày một sản phẩm giống hệt nhau từ chi tiết đến nguyên liệu. Điều này đã khiến không ít đối tác nước ngoài có cái nhìn thiếu thiện cảm về DN Việt Nam.

Có thương hiệu riêng là điều mà DN nào cũng mong muốn. Để xây dựng được thương hiệu, trước khi tung sản phẩm ra thị trường, điều DN cần làm là đăng ký bản quyền sở hữu mẫu mã lên Cục Sở hữu trí tuệ để khẳng định trên cơ sở pháp lý quyền sở hữu của mình và được pháp luật bảo vệ. Nhưng các DN không những không đăng ký mà còn ăn cắp của nhau dẫn đến tranh chấp, kiện tụng tràn lan.

Cũng theo ông Hùng, sở dĩ hiện nay các DN lười đăng ký bản quyền là do họ vẫn kinh doanh theo lối “chụp giật”, chạy theo lợi nhuận trước mắt, chưa có định hướng lâu dài cho sự phát triển bền vững. Mặt khác, căn bệnh này cũng là do một số thủ tục pháp lý gây nên. “Chúng ta đã có Luật Sở hữu trí tuệ nhưng thủ tục đăng ký bản quyền còn rườm rà, rắc rối, có nhiều chồng chéo, mang tính chất hành chính. Quản lý thì quá lỏng lẻo so với các nước trong khu vực chứ chưa nói gì đến thế giới. Thời gian hoàn thành quá lâu khiến nhiều DN nản mà bỏ cuộc. Các sản phẩm TCMN Việt Nam chủ yếu xuất sang thị trường Mỹ, Nhật Bản, EU - những thị trường khó tính. Họ không chỉ đòi hỏi sản phẩm đẹp, có chất lượng mà còn phải mang tính mùa vụ và có sự thay đổi liên tục” - ông Hùng nói.

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, năm 2006, kim ngạch xuất khẩu hàng TCMN của cả nước là 630,4 triệu USD, tỉ trọng xuất khẩu là 1,59%. Con số trên chưa xứng với tiềm năng về nguồn nguyên liệu và lực lượng lao động hơn 10 triệu người của ngành này. Nguyên nhân chủ yếu là do khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của các DN hạn chế, thiếu thông tin hỗ trợ thị trường. Hiện nay, đầu ra lớn nhất của TCMN Việt Nam là thị trường Mỹ và EU.

Tuy nhiên, các DN Việt Nam lại không am hiểu về văn hóa của họ, chỉ đưa ra các sản phẩm mang bản sắc văn hóa Việt Nam mà quên mất rằng người tiêu dùng cần những sản phẩm có dấu ấn văn hóa quê hương họ. Vì thế, nhiều DN Việt Nam rơi vào tình trạng xuất khẩu các mặt hàng “lệch pha” với nhu cầu của thị trường và “chậm tiến” so với các đối thủ cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất đối với các DN Việt Nam là việc thiếu thông tin dẫn đến không nắm bắt được giá cả, nhu cầu, xu thế phát triển của thị trường, chưa am hiểu văn hóa, thị hiếu của người tiêu dùng nước ngoài... trong khi những thông tin này lại vô cùng cần thiết đối với những người làm kinh doanh.

Điều mà các DN cần hiện nay là có một trung tâm thông tin hỗ trợ DN trong quá trình tìm hiểu và đẩy mạnh phát triển thị trường từ các cơ quan quản lý Nhà nước. Hiệp hội TCMN mới được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập. Các DN hy vọng đây sẽ là nơi xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường, giúp họ giữ gìn, bảo hộ bản quyền, xây dựng và quảng bá thương hiệu cho các sản phẩm TCMN Việt Nam.

VietNamNet) - Lần đầu tiên các sản phẩm du lịch, từ tour du lịch, resort, cho đến phở, nước mắm, tranh cát... được đưa vào trưng bày tại showroom xuất khẩu của TP.HCM từ 1/6-20/7/06 nhằm giới thiệu và quảng bá du lịch VN đến với du khách quốc tế.

Trung tâm Xúc tiến Thương mại TP.HCM (ITPC) đang triển khai chương trình hoạt động xúc tiến xuất khẩu cho ngành du lịch - ẩm thực - thủ công mỹ nghệ VN. Theo đó các sản phẩm thuộc các ngành trên sẽ được trung tâm giới thiệu với các cơ quan hợp tác để mời mua hàng (thông qua thương vụ các nước, tham tán thương mại VN tại các nước, các công ty du lịch...).

Cũng trong ngày khai trương showroom khách tham quan đã được xem biểu diễn “Ẩm thực VN” qua một số món ăn đặc sản như phở, món ăn cung đình Huế, trái cây nhiệt đới và các nghệ nhân trong ngành thủ công mỹ nghệ thao tác trực tiếp kỹ thuật nghề như đan lát, điêu khắc đá mỹ nghệ, vẽ tranh cát... nhằm giới thiệu văn hoá VN và thúc đẩy phát triển du lịch VN.

Nuôi tôm, nếu thất bại, người dân bị trắng tay. Còn đất nuôi tôm bị nhiễm mặn, xì phèn. Lối thoát hiện nay: Trồng hến biển, một loại cỏ có giá trị kinh tế... TS. Dương Văn Ni, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Đa dạng Sinh học Hòa An (Đại học Cần Thơ) vừa gửi cho VietNamNet bài viết về giải pháp trồng cỏ hến biển, lối thoát dành cho người nuôi tôm bị thất bại, nhằm khai thác và giải quyết môi trường.

Việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất từ nông nghiệp sang nuôi trồng thủy sản chủ yếu là nuôi tôm sú, ở các vùng duyên hải Đồng bằng sông Cửu Long, đã làm thay đổi bộ mặt nông thôn rất đáng kể, cả tích cực lẫn tiêu cực! Ngày nay, khi đi qua các vùng nầy, dễ nhận ra đó là vùng nuôi tôm sú với vô số ao và rào lưới bọc xung quanh.

Đêm về, người lạ có thể nhầm lẫn một cánh đồng nuôi tôm với một thành phố nho nhỏ vì cơ man đèn và đèn, sáng choang cả một vùng không gian tĩnh mịch! Và ai đi xa về cũng không khỏi ngạc nhiên thấy số nhà tường, nhà gạch mọc lên san sát. Biến hình ảnh một nông thôn nghèo nàn với nhà lá, đèn dầu chỉ còn trong trí tưởng tượng.

Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi đó, đồng ruộng trở nên trơ trọi hơn, chỉ còn đất và nước.

Những căn nhà xây khang trang thiếu hẳn bóng cây xanh, và cả làng quê nhìn từ trên cao giống như một đống gạch với xung quanh loang lỗ ao hồ!

Bức xúc hơn là trong đó có khoảng 30% hộ rất nghèo, thu nhập của họ chỉ từ 150.000 - 200.000VNĐ/người/tháng, thấp hơn những hộ nghèo của vùng thâm canh nông nghiệp. Điều đáng nói là chính họ, những người mà vài năm trước đây từng là triệu phú, với thu nhập hàng trăm triệu mỗi năm. Cái gì đã đưa họ lên cao và dìm họ xuống vực? – Con tôm!

Báo chí và dư luận đã bàn nhiều về nguyên nhân và các khó khăn của những hộ nuôi tôm thất bại như gia sản khánh kiệt, nợ nần chồng chất, đất đai bỏ hoang... Điều chúng ta quan tâm là cách nào có thể giúp cho họ vượt qua tình huống khó khăn và khôi phục lại môi trường?

Vấn đề thách thức là môi trường đã bị xáo trộn nặng nề. Nhiều ao nuôi, khi xây dựng đã đào hết lớp đất mặt, do đó lớp đất nhiễm phèn đã lộ thiên và chỉ để đất khô một tuần lễ là bị phèn xì lên. Hơn nữa, do quá trình nuôi tôm trước đây cần giữ nước mặn sâu và kéo dài nên mặn đã ngấm vào trong đất. Vì vậy, quay trở lại trồng lúa xem như khó khả thi.

Các nhà khoa học đã tốn nhiều công sức để lai tạo và tuyển chọn các gống lúa chịu mặn, nhưng đến nay vẫn chưa tìm được giống có khả năng sống sót ở nồng độ mặn 10 phần ngàn (10g/lít). Giải pháp mà nông dân áp dụng phổ biến hiện nay là nuôi ghép tôm sú với cua, cá chẻm, cá kèo...

Nhưng các phương án nầy chỉ phù hợp với những người còn vốn sản xuất hoặc còn có thể vay ngân hàng. Khó khăn đặc biệt là đối với các hộ không còn đất và vốn sản xuất và cũng không có khả năng vay ngân hàng vì nợ trước đây chưa trả được!

Từ năm 2003, chúng tôi vận dụng phương pháp tiếp cận hệ sinh thái, tức là chọn lựa cây trồng vật nuôi có sẵn trong hệ sinh thái đó và tìm cách khai thác chúng đồng thời nhờ chúng giải quyết cho một số vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất.

Quan sát bằng mắt thường thấy tôm sú và cua ăn các ngó non và sử dụng môi trường của hến biển để trốn kẻ thù. Kinh nghiệm của nông dân là nên giữ hến biển khoảng 30% diện tích nuôi sẽ làm tôm lớn nhanh và ít bị rủi ro.

Khảo sát từ năm 2003 cho thấy là các ao nuôi có hến biển chịu rủi ro ít hơn các ao nuôi khác đến 22.3%, đặc biệt là trong đợt nắng nóng và tôm chết hàng loạt năm 2004, sự chênh lệch nầy là 33.5%.

Hiện nay, bà con nông dân của huyện Đông Hải (Bạc Liêu) áp dụng rất phổ biến mô hình nầy.

Trên cơ sở nầy, chúng tôi đã chọn giữ lại cây Cỏ Năng Tượng hay còn goị là hến biển trong ao nuôi tôm.

Quan sát bằng mắt thường thấy tôm sú và cua ăn các ngó non và sử dụng môi trường của hến biển để trốn kẻ thù.

Kinh nghiệm của nông dân là nên giữ hến biển khoảng 30% diện tích nuôi sẽ làm tôm lớn nhanh và ít bị rủi ro.

Hiện nay, bà con nông dân của huyện Đông Hải (Bạc Liêu) áp dụng rất phổ biến mô hình nầy.

Để tăng thu nhập cho nông dân, từ năm 1994, mẫu nguyên liệu hến biển đã được chúng tôi gửi cho một số nơi chế biến thử hàng thủ công mỹ nghệ.

Kết quả là nguyên liệu nầy có thể sản xuất các mặt hàng đan, tương tự như nguyên liệu lục bình, nhưng dễ làm hơn do sợi dài. Sợi hến biến có thể dài hơn 1m.

Sản phẩm nầy cũng đã được theo dõi trong điều kiện nhiệt độ bình thường trong phòng có và không có điều hòa từ tháng 3 năm 2005 đến nay. Kết qủa là có điều hòa nhiệt độ thì mầu sắc không đổi và ở nhiệt độ thường màu có thay đổi nhưng không nhiều.

Mặc dù các sản phẩm làm từ lục bình đang được thị trường ưa chuộng, nhưng tiềm năng khai thác nguồn nguyên liệu nầy đang gặp phải một số khó khăn như: Nguồn nguyên liệu lục bình hiện nay chủ yếu là từ thu hoạch tự nhiên, một số nơi bắt đầu trồng như Tân Hồng và Tam Nông (Đồng Tháp), nhưng do sản lượng thấp (0.5Kg/m²nguyên liệu khô) nên cần diện tích lớn. Vả lại, trồng lục bình không kết hợp được với sản xuất loại nào khác và lục bình còn là ký chủ của các loại nấm hại trên lúa và hoa màu, do đó rất khó mở rộng diện tích trồng.

Trong khi đó, hến biển, với sản lượng nguyên liệu khô từ 1,5-2Kg/m² và có thể kết hợp với ao nuôi tôm, nên tiềm năng cung cấp nguyên liệu cho ngành thủ công mỹ nghệ rất lớn.

Diện tích có thể sản xuất là vùng duyên hải, từ Cần Giờ (TP. HCM) cho đến Hà Tiên (Kiên Giang). Ngoài ra, do tác động tích cực của hến biển đến sinh thái ao tôm nên nông dân sẽ luôn giữ hến biển. Và nếu có đầu ra ổn định thì nông dân sẽ đầu tư chăm sóc kỹ hơn và năng suất còn có khả năng cao hơn.

Do không phải tốn chi phí gì cả nên những người không còn vốn sản xuất (nhưng còn đất) có thể áp dụng mô hình nầy. Nếu chính quyền địa phương có cơ chế ưu đãi và tổ chức tốt, thì các Hợp Tác Xã sẽ hình thành và các doanh nghiệp sẽ không ngần ngại tham gia.

Điều nầy sẽ kích thích tạo ra thị trường sử dụng nguyên liệu Hến biển. Trong đó nhóm nông dân có đất sẽ sản xuất nguyên liệu kết hợp với nuôi tôm. Nhóm không còn đất sẽ tham gia thu hoạch, phơi khô, và gia công đan lát. Và quan trọng hơn là màu xanh tự nhiên sẽ dần dà khôi phục lại trên vùng đất giàu tiềm năng nhưng đầy rủi ro nầy.

Ngày 22/4, hội chợ "Làng nghề: Xưa và Nay" sẽ được khai mạc tại Hội An với sự có mặt của hàng trăm sản phẩm thủ công mỹ nghệ (TCMN) và đồ gỗ nổi tiếng trong cả nước.

Ông Nguyễn Hồng Vân, Giám đốc Sở Thương mại Quảng Nam cho hay: Từ ngày 22 - 27/4, tại khu giải trí Đồng Hiệp (Hội An) sẽ diễn ra cuộc hội ngộ đầy màu sắc giữa các sản phẩm TCMN và đồ gỗ VN trong một hội chợ triển lãm mang tên "Làng nghề: Xưa và Nay".

Đến nay đã có 100 đơn vị trong nước đăng ký tham gia cuộc hội chợ triển lãm này. Tỉnh Quảng Nam góp mặt bằng hàng loạt sản phẩm như chiếu Triêm Tây, đúc đồng Phước Kiều, điêu khắc gỗ Nguyễn Văn Tiếp (Điện Bàn); gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, đèn lồng Ngọc Thu, tranh ốc Lữ Ngọc Năm (Hội An); làng nghề Quán Hương (Thăng Bình); trống Lâm Yên (Đại Lộc)...

Bên cạnh đó còn có các làng nghề TCMN ở Thường Tín (Hà Tây), mây tre lá (Gia Lai), dệt lụa Vạn Phúc (Hà Đông)... sẽ tụ hội về Hội An trong dịp này. Ngoài việc trưng bày sản phẩm, đôi bàn tay tài hoa của các nghệ nhân từ khắp mọi miền đất nước sẽ ghi dấu ấn mỹ cảm trên các sản phẩm được tạo tác ngay tại hội chợ.

Theo ông Nguyễn Hồng Vân, cuộc hội chợ triển lãm "Làng nghề: Xưa và Nay" không ngoài mục đích giới thiệu, quảng bá nét đặc sắc của các sản phẩm làng nghề VN đối với du khách; đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm làng nghề, TCMN và đồ gỗ ra thế giới.

Đặc biệt, thông qua các cuộc trao đổi kinh nghiệm, hội thảo về thương mại điện tử được tổ chức trong khuôn khổ hội chợ lần này, sẽ từng bước tái hiện những chợ phiên cuối tuần từng có mặt ở Hội An gần 400 năm trước và đưa sản phẩm làng nghề, hàng thủ công mỹ nghệ và đồ gỗ Quảng Nam lên sàn giao dịch thương mại điện tử.

Khi Hiệp hội các làng nghề bị… “vứt ra vườn”